Meepraten met de jeugd: shaming

Letterlijk betekent het 'beschamen', in verlegenheid brengen, maar het is agressiever dan het klinkt. Het figuurlijke 'aan de schandpaal nagelen' komt dichter in de buurt. De meest bekende vormen zijn fat shaming en slut shaming. Het zal ook wel geen toeval zijn dat vrouwen de grootste slachtoffers zijn van deze psychologische terreur.
Het fenomeen is vooral zichtbaar op sociale media. Uiteraard, want dat is natuurlijk met alles zo tegenwoordig, maar de anonimiteit van het internet speelt er wel een grote rol in. Ten eerste kun je je als pester zo makkelijk wegstoppen, en ten tweede zie je minder goed wat je aanricht, waardoor je makkelijker grenzen overschrijdt. Op die manier kan ook iedereen eraan meedoen, terwijl dat vroeger vooral het privilege was van de roddelpers.

Fat shaming is mensen belachelijk maken omdat ze niet beantwoorden aan de rigide schoonheidsidealen van de catwalks. Al wie er niet anorectisch uitziet en/of alle dagen aan sport doet, loopt dus het risico het slachtoffer te worden. Dat kan individueel of persoonlijk zijn, en dan is het echt pesten. Meer algemene vormen, zoals 'motivatieposters', dragen bij aan een context waarin dat pestgedrag aanvaardbaar gemaakt wordt. Gelukkig zijn er ook al heel wat mensen die reageren op zulke zaken.

Links: een 'motivatieposter' van fitnesscoach Maria Kang.
Rechts: het antwoord van www.divinesecretsofadomesticdiva.com

Slut shaming is – vooral – vrouwen en homo's belachelijk maken. Omdat ze seksueel actief zijn, of omdat ze door hun manier van zich te kleden iets te veel van hun lichaam laten zien, of omdat ze intimidatie of seksuele agressie aanklagen. Een heel specifieke en gevaarlijke vorm van slut shaming is het verwijt dat verkrachtingsslachtoffers dikwijls krijgen: ze zullen het wel zelf uitgelokt hebben door hoe ze gekleed waren, door hoe ze zich gedroegen, doordat ze iets gedronken hadden, enzovoort. Dat wordt ook victim blaming genoemd: het slachtoffer krijgt de schuld van wat er gebeurd is.

Fragment uit een video van Amanda Todd

Gezond leven is goed voor jou, maar dat geeft je niet het recht te oordelen over anderen. En mensen moeten inderdaad leren dat er in verschillende contexten verschillende opvattingen bestaan over wat fatsoenlijk is. Dat geldt voor hoe je je kleedt, voor hoe je spreekt en hoe je je gedraagt. Je moet ook leren wat de gevolgen kunnen zijn als je je niet kunt of wilt aanpassen aan die normen. De grenzen van het fatsoen mogen echter niet te scherp getrokken worden, en het is niet omdat iemand buiten de lijntjes kleurt dat wie dan ook het recht heeft om daar met geweld op te reageren. Dat is dan ook de boodschap van de slut walks: betogingen waarop die verkrachtingscultuur aangeklaagd wordt en waarop de deelnemers het recht opeisen zich te kleden hoe ze willen.


Wil je bijdragen aan een betere wereld?

• Denk twee keer na voor je een oordeel velt over iemand, en vijf keer voor je dat oordeel online zet.
• Volg misleidendemedia.blogspot.com om stereotypering en verdachtmakingen te leren herkennen.
• Onderteken de petitie van Amnesty International tegen verkrachting in België. Het beeld bij die petitie klaagt victim blaming aan.
• Neem deel aan activiteiten in het kader van de Internationale Vrouwendag, die dit jaar in het teken staat van geweld tegen vrouwen

('Meepraten met de jeugd' is een mailnieuwsbriefje dat ik elke werkdag verstuur naar collega's die wat meer wilden weten over jongerentaal en socialemediaterminologie.)

Steentjes in mijn schoen

Blijkbaar neem ik het leven veel te ernstig. “Het is toch allemaal maar om te lachen? Het is toch allemaal zo erg niet?” Jawel, het is wél erg. En het is misschien bedoeld om te lachen, maar hoe komt het dan dat zoveel mensen er een probleem mee hebben? En dat we dat zo weinig horen?

Heb ik het over de vele dt-fouten die ik moet verbeteren? Het had gekund, want ook daarvan zeggen mensen dat het toch allemaal niet zo belangrijk is. Zolang je elkaar maar begrijpt. Pas op: tot op zekere hoogte ga ik daarmee akkoord. Ik zal dan ook zelden reageren als mensen zich verspreken, of als ze fouten schrijven in een mail, in een statusupdate of in een tweet. (Dat mensen fouten maken, is 'allemaal zo erg niet', maar erop reageren, dat is een heel andere kwestie, jij spellingnazi!) In officiële communicatie, zoals drukwerk dat verspreid wordt naar iedereen die leiding geeft in de Chiro, is het wél heel belangrijk dat er geen fouten in staan – of toch zo weinig mogelijk, we zijn tenslotte allemaal menselijk. Als koepelorganisatie hebben we namelijk een voorbeeldfunctie, en zoals spelregels belangrijk zijn in een spel zijn de regels van een taal belangrijk voor wie ze wil gebruiken. Niet genoeg aandacht besteden aan je taal is dus niet zomaar slordigheid, het is een kwestie van een slecht voorbeeld zijn (met dank aan Jackson Katz voor dat inzicht). Voor een jeugdbeweging is dat dubbel erg, want het is van 'onze' jonge mensen dat er zo dikwijls geklaagd wordt dat ze niet meer kunnen schrijven. Bovendien is het een kwestie van toegankelijkheid voor wie de taal nog aan het leren is.

Maar daar wilde ik het niet over hebben, mijn inleiding ging over iets veel belangrijkers en ingrijpenders. Van een goede tekst verwacht ik namelijk niet alleen dat er geen fouten in staan (want die leiden de aandacht af van de inhoud en geven een onprofessionele indruk). Hij moet ook gendervriendelijk zijn, en dat is niet zo moeilijk. Als je schrijft over mannen en vrouwen, dan moet dat duidelijk blijken. Als je publiek bestaat uit mannen en vrouwen, moet je hen bovendien allebei aanspreken. Dat laatste betekent niet dat je moet beginnen met 'dames en heren', maar dat je referentiekader moet aansluiten bij de belevingswereld van zowel mannen als vrouwen. Ik geef een voorbeeld, want dat klinkt een beetje abstract. Het volgende fragmentje komt uit de Metro van een tijdje geleden.

Vanuit de Verenigde Staten is heuglijk nieuws overgewaaid: Kim Kardashian overweegt om opnieuw voor Playboy te poseren.

Wat verder gaat het nog over 'volle glorie' en 'moordlijf'. Het komt uit zo'n artikeltje rond het tv-programma, waar het altijd over beroemdheden en hun exploten gaat – zelden over hun werk – en waarin de toon niet altijd helemaal objectief en afstandelijk moet zijn. Dat snap ik wel, maar zou dit fragmentje door een vrouw bedacht zijn? Ik vermoed van niet. En wie spreekt Metro aan met zo'n artikeltje? Niet de heteroseksuele vrouwen, volgens mij. Van homoseksuele vrouwen weet ik het niet, maar ik kan me voorstellen dat er aangenamer 'lectuur' is dan de Playboy. En wie ook niet? Mensen die niet geïnteresseerd zijn in boekjes waar mensen als lustobjecten in geportretteerd worden, die dat soort exploitatie obsceen vinden en die zich bij het 'lezerspubliek' altijd een bende kwijlende kleuters voorstelt. Het is toch allemaal zo erg niet, dat ik nu ook een beetje veralgemeen en overdrijf?

Vergelijkbaar, maar nog moeilijker om tegen te protesteren: het 'ironische' seksisme en racisme à la Woestijnvis. Probeer je daar iets van te zeggen, dan heb je direct afgedaan, want als dat al niet om te lachen is ... Het gebeurt altijd in zo'n sfeertje van haha, mannen (!) onder elkaar, we weten dat het eigenlijk niet hoort, maar haha, we zeggen het toch, want iedereen weet dat het maar om te lachen is. Seksisme dat maar om te lachen is, is nog altijd seksisme (bedankt voor de quote, Anita Sarkeesian). Dat het maar om te lachen is, maakt het juist nog erger, want zo doe je alsof het iets onschuldigs is. Dat kun je alleen maar denken zolang je er zelf geen slachtoffer van geworden bent. Toegegeven, soms vind ik het inderdaad weleens grappig, maar seksisme, racisme en homofobie in grappen zijn als steentjes in je schoen: ze mogen nog zo klein zijn, je voelt wel voortdurend dat ze in de weg zitten en je wilt ze zo vlug mogelijk doen verdwijnen. En zelfs daarna voel je nog dat ze er gezeten hebben. (Homofobie is trouwens geen fobie: je bent niet bang, je bent gewoon een idioot.)

'Geubels en de Belgen' vond ik bijvoorbeeld een geweldig programma, en bijzonder grappig. Philippe Geubels was niet meer zo openlijk seksistisch als in M!LF, dat niet subtiel, niet goed gevonden en zeker niet grappig was. Toch viel het me regelmatig op dat hij een verhaal begon met “Ken je dat ...?”, om vervolgens iets te vertellen dat waarschijnlijk alleen mannen en maar sommige vrouwen (her)kennen. “Ken je dat, dat je dan tegen je vrouw zegt …?”

Is dat allemaal zo erg? Het is toch maar om te lachen? Denk ervan wat je wilt, maar volgens mij zou het nog meer om te lachen zijn als iederéén kan meelachen. Is het dus 'zo erg'? Het hangt er maar van af hoe goed je wilt zijn in je vak.

PS: Een gelukkige Vrouwendag iedereen! En als je zin hebt om eens goed te lachen vandaag: om 18 uur moet je op het Muntplein in Brussel zijn voor 'Womedy!'.